Ο Φαίδων Καστρής απαντά στο ερωτηματολόγιο του theatergoer

Ποια παράσταση παρακολουθήσατε τελευταία; Με ποια κριτήρια την επιλέξατε;
Είδα την Κυρά της Ρω με την Φωτεινή Μπαξεβάνη, σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Μπερδέκα και γνώρισα αυτόν τον υπέροχο συγγραφέα τον Γιάννη Σκαραγκά. Ενθουσιάστηκα με το κείμενο, εξαιρετικό το έργο και η παράσταση, εκτιμώ βαθιά την Κατερίνα Μπερδέκα, έχουμε κάνει δυο παραστάσεις μαζί, την γνωρίζω, την εμπιστεύομαι και χαίρομαι την δουλειά της, είναι και φίλη μου, με αυτό το κριτήριο πήγα στην παράσταση, πολύ ταλέντο παντού! Επειδή έπαιζα κι εγώ στην ΣΟΦΙΑ του Ιγνάθιο Γκαρθία Μάι στην Οικία Κατακουζηνού από νωρίς, από την 1η Οκτώβρη δεν είδα ακόμη όλες τις παραστάσεις που ήθελα, αναγκαστικά τα κριτήριά μου για τις λίγες που είδα και στον περιορισμένο χρόνο που έχω και λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων -φροντίζω τον ηλικιωμένο πατέρα μου, ένα χρόνο τώρα τον έχω σπίτι μου, ζει μαζί μου- τα κριτήριά μου, λοιπόν, ήταν κριτήρια φιλίας. Η φιλία, όμως, για μένα σχετίζεται με την εκτίμηση, την πίστη στον καλλιτέχνη φίλο, στον άνθρωπο, χωρίς να είναι ο κανόνας, έγινε με τα χρόνια μια φυσική προϋπόθεση. Θαυμάζω, υποστηρίζω, μαθαίνω από τους φίλους μου. Έχω, όμως, και φίλους εκτός θεάτρου, όχι πολλούς αλλά έχω κι από αυτούς μαθαίνω πολλά, υπάρχει στον Τσέχωφ η Όλια, μια ψυχούλα κάπως έτσι κι εγώ, μαθαίνω.

Πώς σχολιάζετε την υπερπληθώρα θεατρικών παραστάσεων στην Αθήνα;
Όλη η Αθήνα μια σκηνή! Προφανώς, υπάρχει μια ανάγκη, καλύπτει κάποιο κενό αυτή ή έκρηξη θεατρικής δημιουργίας, ειδικά στους νέους, πρέπει να παίξουν, να μάθουν, να χαρούν… φυσικά, είναι μια ευκαιρία και γι’ αυτούς που είχαν ένα τέτοιο απωθημένο, η εποχή δίνει χώρο σε όλους, δεν χρειάζεται πια παρά το να θέλει κάποιος να εμπλακεί, να γίνει ηθοποιός, σκηνοθέτης, τα πάντα, δεν μπορώ να κρίνω τους πολλούς, όταν από την κορυφή του το θέατρο σηματοδοτεί πως ηθοποιός μπορεί να είναι ο καθένας -ανεξάρτητα από το σκηνικό αποτέλεσμα, σημαντικοί καλλιτέχνες έφεραν στην σκηνή μη ηθοποιούς, προτείνουν μια περσόνα, δεν χρειάζεται λοιπόν να είναι κάποιος ηθοποιός, οπότε γιατί να σταθώ επικριτικά στο αν κάποιο παιδί ακολουθήσει το παράδειγμά τους και κάνει τη δική του παράσταση; Σήμερα μπορεί πολύ εύκολα ο καθένας να κάνει μια παράσταση, συχνά μηδενικού κόστους, με ένα δικό του ή με ένα χωρίς δικαιώματα κλασικό κείμενο, με πενιχρά μέσα παραγωγής, με ηθοποιούς και συντελεστές που θα επενδύσουν στη δουλειά τους με την ελπίδα μιας επιτυχίας -έστω μικρής. Δυστυχώς, κάποιες ουσιαστικές κι όμορφες παραστάσεις μπορεί να χαθούν και να επικρατήσουν άλλες πιο εύκολες, πιο ελκυστικές και φανταχτερές, αυτό είναι στο παιχνίδι, τι συμβαίνει όμως πραγματικά; Νομίζω πως ο σκληρός πυρήνας του θεάτρου και το παραδοσιακό θεατρικό κοινό δεν παρακολουθεί το φαινόμενο, δεν ακολουθεί. Αντίθετα κινείται προς την ασφάλεια που του παρέχουν το Εθνικό, τα Ιδρύματα και κάποια δοκιμασμένα στον χρόνο ποιοτικά θέατρα, όλο το άλλο σχεδόν λειτουργεί σαν παραθέατρο, κυρίως με ένα κοινό προσκλήσεων και φίλων, με έναν κόσμο νεοαφιχθέντα και προερχόμενο από άλΛη ψυχαγωγία που τώρα μάλλον εκλείπει. Με άγνοια θεατρική, στέκεται με το στόμα ανοικτό μπροστά σε όλα σχεδόν, όλα είναι εξαιρετικά κι όλα συγκλονιστικά, μα είναι το θέατρο, ένας κόσμος που μπορεί και να υποστηρίξει με το εισιτήριό του τους δικούς του ανθρώπους. Όλο αυτό κάνει πιο δύσκολα τα πράγματα για τους λίγους που είμαστε απροστάτευτοι και δίνουμε τον αγώνα μόνοι, με μόνα μας όπλα την προέλευση, το βιογραφικό μας και μια καλλιτεχνική ταυτότητα. Παράδειγμα, εγώ έκανα έναν μονόλογο ισπανικό, νέο έργο, με δικαιώματα συγγραφικά και μεταφραστικά, μια μικρή παραγωγή που, όμως, μοιάζει τεράστια αν την συγκρίνει κανείς με πολλά από αυτά που παίζονται σήμερα. Εξασφάλισα τη φιλοξενία μας στην Οικία Κατακουζηνού, δεν θα δεχόμουν να βγω να παίξω με ένα παγκάκι σε μια άδεια σκηνή, αυτό είναι που λέω απαραίτητες προϋποθέσεις για να υπάρξω, να σταθώ όπως μου αξίζει στα χρόνια που έχω αφιερώσει. Μου κάνει εντύπωση η ευκολία που συνάδελφοι παίζουν παράλληλα έναν, δυο και τρεις ρόλους, καταλαβαίνω τον αγώνα για την επιβίωση, τουλάχιστον για όσους πληρώνονται γι αυτό αλλά και πάλι είναι κάτι που στην ουσία εξοντώνει την ίδια την καλλιτεχνική τους οντότητα. Είμαι σίγουρος πως όλο αυτό θα ξεθυμάνει, θα καταλαγιάσει και αρκετά θετικά θα μας έχει κληροδοτήσει. Ας το δούμε αισιόδοξα σαν ένα ζωντανό σχολείο, εργοτάξιο, εργαστήριο, φυτώριο καλλιτεχνών, αν δεν υπάρξουν εργασιακές κατοχυρώσεις, συμβάσεις που θα λειτουργούν και θα προστατεύουν τον ηθοποιό, θα το ζούμε αυτό -δεν είναι το χειρότερο από αυτά που ζούμε πάντως.

Με μια λέξη πώς θα χαρακτηρίζατε τη σύγχρονη θεατρική σκηνή της χώρας μας;
Έχουμε πιστεύω πολύ καλό θέατρο, τουλάχιστον στα χρόνια που ζω νομίζω πως έχουμε το καλύτερο θέατρο από όσο θυμάμαι, κάποτε έλεγα είδα την τάδε παράσταση και μου άρεσε πολύ ο τάδε ηθοποιός ή μου άρεσε το έργο. Για χρόνια ήταν οι παραστάσεις του Λευτέρη Βογιατζή και σπάνια κάποιες ακόμη που έλεγες μου άρεσε η παράσταση, όλη η παράσταση. Σήμερα έχουμε πολλές καλές παραστάσεις, καλούς σκηνοθέτες, ηθοποιούς, συντελεστές, ονειρεύεσαι να δουλέψεις μαζί τους, να τους συναντήσεις, πολλοί, θαυμάζω πολλούς και χαίρομαι, ο Καραθάνος, ο Περλέγκας, ο Καλαβριανός, πολλοί, παλιοί και νέοι, νεότεροι, ηθοποιοί επίσης, νομίζω πάντα είχαμε ταλαντούχους ηθοποιούς τώρα που εκπαιδεύονται και καλά έχουμε εξαιρετικούς, οι ύλες, οι πρώτες ύλες υπάρχουν αν εξυγιανθεί το πλαίσιο, αν λειτουργήσουν και τα θέατρα, οι διευθυντές, οι παραγωγοί, οι μεσάζοντες με την ίδια ανιδιοτέλεια που επιδεικνύουν οι καλλιτέχνες θα μιλάμε για το θαύμα του ελληνικού θεάτρου στην κρίση. Τώρα για τη σκοτεινή πλευρά δεν θα πω κάτι, υπήρχε και θα υπάρχει πάντα, είναι μια αγορά, ο καθένας πουλάει την πραμάτεια του, θα βγει κι αυτός με τις χάντρες του, θα βγει κι ο άλλος με τις μεταξωτές κορδέλες, δεν πειράζει, είναι ο κόσμος, είναι στη ζωή όλα.

Ποια η άποψή σας για την κριτική θεάτρου; Τη λαμβάνετε υπ’ όψιν σας όταν σας αφορά ή όχι;
Περισσότερο από ποτέ σήμερα το θέατρο έχει ανάγκη την κριτική και τους κριτικούς. Εδώ κι αν υπάρχει κρίση, εδώ το πρόβλημα είναι μεγάλο, δυσεπίλυτο και για τους λίγους πραγματικά λειτουργούς της κριτικής, γιατί είναι λίγοι και δεν μπορούν βέβαια να ανταποκριθούν στις ανάγκες της θεατρικής υπερπληθώρας που είπαμε πριν, τι να πρωτοδούν κι αυτοί! Τώρα ανθεί η λεγόμενη κριτική των θεατών. Πάντα αναρωτιόμουν ποιος θεατής έχει τη διάθεση και γιατί, μετά από μια παράσταση να γράψει κριτική. Μου εξήγησαν πως πολλά σάιτς, προσκλησάδικα τα λένε, ζητούν σαν ελάχιστη ανταπόδοση μια τέτοια κίνηση, την κριτική τους, σαν να επιτελούν μιαν ευεργεσία στους καλλιτέχνες, αυτήν τη δυνατότητα την πλασάρουν κι έγκριτοι οδηγοί θεαμάτων, δίνονται και βραβεία -άλλο βέβαια να ψηφίζει ο θεατής για ένα βραβείο κοινού κι άλλο να γράφει κριτική. Έχει ξεχαστεί πια τι σημαίνει κριτική, άλλο η γνώμη, όλοι έχουν γνώμη, κριτική όμως είναι κάτι άλλο, πάλι όμως δεν μπορώ να κατηγορήσω τη βάση, τον κόσμο, πάλι το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι, άλλοι εκχώρησαν τη στήλη της κριτικής στην γνώμη. Σήμερα πάρα πολλές παραστάσεις χρειάζονται τον κριτικό τους, το διαδίκτυο προσφέρει τις υπηρεσίες του, έχουν ήδη ξεχωρίσει κάποιοι αρκετά αξιόλογοι τουλάχιστον σαν αντικειμενικοί κι έντιμοι θεατές που λένε επισήμως τη γνώμη τους, πολλοί επίσης που δεν ξέρουν τι τους γίνεται, γενιές γαλουχημένες στα χαζοσίριαλ και τις βιντεοταινίες πλασάρονται σήμερα σαν κριτικοί. Δεν ξεχνάω βέβαια τη διαπλοκή της παλιάς κριτικής αλλά και πως σήμερα αν δεν πληρώνει η παραγωγή διαφήμιση σε εφημερίδες κι έντυπους οδηγούς θεαμάτων αποκλείεται να σε δει ο κριτικός τους, ας είσαι και η Μάγια Μελάγια από το θεατρικό ανέκδοτο… Είναι το μεγάλο αγκάθι, μετά τα εργασιακά και την παραγωγή, το τρίτο αγκάθι που μας ταλαιπωρεί είναι η έλλειψη κριτικής, αυτό θα έβαζε και σε μια σχετική τάξη το χάος που ζούμε σήμερα. Φυσικά και λαμβάνω υπόψιν μου την κριτική, καλή ή κακή, κακή κι όχι κακοπροαίρετη εννοώ. Με απασχολεί, με επηρεάζει ναι, αν είναι κριτική, αν είναι ένα δεν μου αρέσει ή εγώ θα το έκανα αλλιώς, τι να κάνω; Αλλά αν έχει διακρίνει τους στόχους και με κρίνει για την επιλογή τους και κατά πόσο τους προσέγγισα ναι, με ενδιαφέρει πολύ, με βοηθά να γίνω καλύτερος. Υπάρχουν όμως ευτυχώς και σήμερα κριτικοί διαμάντια γνώσης, κατανόησης και λόγου, που νιώθεις τυχερός κάθε φορά που θα τύχει να σε δουν και να γράψουν για την δουλειά σου!

Το θέατρο σάς διάλεξε ή το διαλέξατε;
Το θέατρο μας έχει διαλέξει όλους, είναι στη φύση μας να παίζουμε, είναι αρχετυπικό εργαλείο γνώσης και κατανόησης, ερμηνείας του κόσμου γύρω μας, αυτογνωσίας επίσης, παιχνίδι και ψυχαγωγία, γλώσσα, επικοινωνία, σήμα, όλα τα παιδιά και αυτοί που λέμε λαϊκοί άνθρωποι φέρουν το θέατρο. Oι λαϊκοί άνθρωποι κυκλοφορούν κι αναγνωρίζονται συχνά σαν ρόλοι. Βέβαια, ηθοποιός γίνεσαι όταν το διαλέξεις εσύ, είναι κρίσιμη επιλογή, θέλει μια ζωή και για να γίνεις αλλά και για να καταλάβεις γιατί το διάλεξες, οι απαντήσεις αφορούν αποκλειστικά στον καθένα, την μοναδικότητά του, για μένα ήταν μια βαθιά ανάγκη, προερχόμουν από ένα φτωχό λαϊκό σπίτι κι ο ίδιος ένιωθα εγκλωβισμένος ήδη σε ένα ρόλο, έπρεπε να γίνω ηθοποιός, να καταλάβω τι είναι αυτό που συνθέτει ένα πρόσωπο, ένα χαρακτήρα, μια κοινωνική μάσκα, να μπορώ να την αποκαθηλώσω και να με συναντήσω, να με αναγνωρίσω σαν εαυτό μου, σαν το ανθρώπινο πλάσμα που όλοι κουβαλάμε εντός μας, από αυτό το σημείο ξεκινάς πια να είσαι ηθοποιός, από την στιγμή που είσαι καθαρός, που μπορείς πια να μετακινηθείς από τον εαυτό σου, οριοθετείς τον χαρακτήρα σου, το είμαι και το είναι σου, όλο και πιο καθαρός, όλο και πιο άνθρωπος, έτσι δίνεις χώρο σε ήρωες και πλάσματα της σκηνής να αναπνεύσουν, να ενσαρκωθούν, να σε κατοικήσουν, δηλαδή. Αλλάζεις χαρακτήρα, γίνεσαι ο άλλος, ένα θαύμα δηλαδή, γίνεσαι δημιουργός, ηθοποιός, καλλιτέχνης, μικρός ή μεγάλος ή πόσο σπουδαίος εξαρτάται από το ταλέντο, την διάνοια, την δουλειά σου, ίσως και λίγο την τύχη, αλλά δεν έχει σημασία η σπουδαιότητα, σημασία έχει η χαρά, η λύτρωση του πάθους, γιατί σαν πάθος το βίωσα εγώ και σαν πάθος το αναγνώρισα στα μάτια καλλιτεχνών και ηθοποιών που αγαπώ, που εκτιμώ. Υποθέτω, αν όλα πάνε καλά στο τέλος, δεν γνωρίζεις ποιος διάλεξε ποιον, αυτό εσένα κι εγώ αυτό.

Πώς και γιατί ασχοληθήκατε με το θέατρο;
Το θέατρο είχε μπει στη ζωή μου πολύ πριν ο ίδιος πάω στο θέατρο, πριν καν δω την πρώτη μου παράσταση! Από μικρό παιδάκι έφτιαχνα μόνος μου χάρτινες φιγούρες κι έστηνα θεατράκι στην γειτονιά, έδινα παραστάσεις παίζοντας με αυτές τις φιγούρες, ιστορίες δικές μου, αυτοσχέδιες αλλά και δάνεια από παραμύθια και τις ζωές των άλλων γύρω μου, κάποιες φορές αν έβρισκα τρόπο να πείσω τα ξαδέλφια μου, μάς σκηνοθετούσα και δίναμε παράσταση με εισιτήριο για τους μεγάλους! Αυτές ήταν οι πιο εξωστρεφείς εκδηλώσεις μου, κυρίως ήμουν αποτραβηγμένος στις ονειροπολήσεις μου, ζούσα τις ιστορίες μου, δηλαδή μπορούσα να περπατώ γύρω-γύρω από το σπίτι το μεσημέρι στην επιστροφή από το σχολείο κι ενώ πεινούσα, μόνο και μόνο για να ολοκληρώσω την ιστορία στην οποία -νοερά- πρωταγωνιστούσα. Αργότερα κι ενώ ήμουν φοιτητής κι αφού είχα πια δει κάποιες παραστάσεις, δειλά-δειλά άρχισα να σκέφτομαι το ενδεχόμενο να ακολουθήσω την εκπλήρωση της ανάγκης μου, με δέος, ακόμη ήμουν εντελώς στα τυφλά, τρελό παιδί, τραυματισμένο παιδί ήδη από την πραγματικότητα της ζωής μου και χωρίς να μπορώ να αποφύγω ακόμη τα προσωπεία που μας φορούν οι άλλοι -ταυτότητες που μας δίνουν για να μας ταξινομήσουν- αλλά με ζωντανή μέσα μου την αίσθηση της μαγείας, του μαγικού, όταν έφτασα πια στις εισαγωγικές εξετάσεις στη Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, θυμάμαι, βρέθηκα μπροστά στην επιτροπή, τον αείμνηστο Τάσο Λιγνάδη, διευθυντή τότε της σχολής, την Μαίρη Αρώνη, την Βαλάκου, τον Ψαρρά, την Χορς κι άλλους ακόμη αγαπημένους δασκάλους, στάθηκα μπροστά τους συγκλονισμένος, τα μάτια μου έκλαιγαν κι εγώ ήμουν όλος ένα ή ταν ή επί τας, φλεγόμουν, έδωσα με τον Πέτια, τον αιώνιο φοιτητή από τον Βυσσινόκηπο, τη σκηνή στον κήπο, τον έκανα μονόλογο και απευθυνόμουν στην επιτροπή σαν να ήταν η Άνια και… πέρασα, με πήραν! Από τότε η φλόγα, η συγκίνηση εκείνης της στιγμής δεν έλειψαν ποτέ. Συνάδελφοι με ρωτάνε πως καταφέρνω να είμαι πάντα τόσο γεμάτος όταν παίζω, μα συγκινούμαι πολύ τους λέω από το ίδιο το γεγονός πως παίζω! Όλα τα άλλα είναι δουλειά, μελέτη, επιλογές, σεβασμός, τόλμη, ανοιχτωσιά, όλα αυτά που ίσως λέμε ταλέντο, είναι κι ένας μικρός δαίμονας που μας προικίζει και μας τιμά με την παρουσία του.

Ποια ήταν η πρώτη επαγγελματική παράσταση της ζωής σας; Τι σας έχει εντυπωθεί στη μνήμη;
Αν και είχα εμφανιστεί σε παραστάσεις επαγγελματικές, εννοώ σε θέατρο με θεατές και εισιτήριο, είχα πάρει και κριτικές μάλιστα, ήδη από τον Δεκέμβριο του 1982 -λίγο πριν γίνω είκοσι δηλαδή, πολύ πριν πάω στην σχολή του Εθνικού το ’85- ένιωθα ερασιτέχνης και ήμουν. Πρώτη μου επαγγελματική παράσταση θεωρώ την πρώτη μου αφότου αποφοίτησα το 1988 και ήταν η συμμετοχή μου στον χορό, στον Οιδίποδα επί Κολωνώ, τον τελευταίο του Μινωτή, το καλοκαίρι του 1989, με το Εθνικό θέατρο και πρώτη μου φορά στην Επίδαυρο. Βάπτισμα του πυρός! Θυμάμαι τα πάντα, ήταν σαν να χαράχθηκαν όλες εκείνες οι στιγμές μέσα μου για πάντα και συχνά λειτουργούσαν σαν ένα μέτρο για τα μεγέθη και τις όποιες επιλογές μου. Ένας νεαρός ηθοποιός, ευαίσθητος, ντροπαλός στη συναναστροφή, τολμηρός στη σκηνή και παθιασμένος, συχνά υπερβολικός, πήρε χρόνια να δαμάσω τις καταιγίδες της μάσκας μου! Θυμάμαι τον Μινωτή, όρθιο στον θρόνο ακόμη και στα χορικά, να έχει φτάσει σε μια απόλυτη αφαίρεση, να αποχαιρετά σαν άλλος Οιδίποδας την ορχήστρα, την σκηνή, ανατριχίλα όταν έφυγε τελευταία φορά στην ανάληψή του, με κείνα τα τύπου ΝΟ βηματάκια πάνω στους κοθόρνους που ήθελε να φοράει… Πολλά θυμάμαι, τις συμβουλές του στο Ξενία, μια-δυο φορές που μας φώναξε κάποιους που είχε ξεχωρίσει «για έναν καφέ, βρε αδελφέ», τον Τσαρούχη που επέμενε να χαιρετίσει ενώ δεν μπορούσε να σταθεί καλά-καλά στα πόδια του και βγήκε στην υπόκλιση, τη δασκάλα μου την Μαρία Χορς, σαν κοριτσάκι, με πυρετό χαράς, πολλά θυμάμαι, πολλά… Μέγεθος και πάθος, ή έτσι τα έβλεπα εγώ κι από μένα θυμάμαι το πως έτρεμαν τα πόδια μου, στην παρέλαση του θιάσου για να πάρουμε θέσεις πριν αρχίσει η παράσταση, δεν ήξερα αν θα καταφέρω να φτάσω, νόμιζα πως θα σωριαστώ, μετά η μαγεία, που όσες φορές πήγα, την ένιωσα. Μου είχε πει μια μεγάλη μου δασκάλα: εκεί να μην παίζεις εσύ, εκεί παίζει το θέατρο, η Επίδαυρος, αν παίξεις για σένα, για να φανείς, θα σε καταπιεί. Πήρε χρόνια να καταλάβω τι και πως το εννοούσε. Μετά από αυτό ήρθε η Ομάδα Θέαμα του Κακλέα, στο παλιό παγοποιείο Φιξ κι έκανα μια εντελώς διαφορετική πρώτη αλλά επίσης σημαντική, καθοριστική για μένα, αρχή το 1990 και Στο βάθος… κτήνος.

Ποιος ήρωας της δραματουργίας θα θέλατε να είστε και γιατί;
Ο Πρόσπερο θα ήθελα να είμαι ή να τον ερμηνεύσω. O Πρόσπερο με τις μαγικές δυνάμεις, με την συντροφιά του: των πνευμάτων και τεράτων σε μια θαυμάσια ισορροπία μέσα του κι έξω στο νησί του. Ο Πρόσπερο που συγχωρεί και ελευθερώνει, που αποκηρύσσει την υψηλή του τέχνη κι επιλέγει τη θνητή του υπόσταση, ο Πρόσπερο ναι, συχνά μέσα στην, ας την πούμε, τρικυμία που καθένας μας αντιμετωπίζει, ειδικά στα πολύ δύσκολα και για τους ηθοποιούς, τα χρόνια αυτά της κρίσης, σκληρά για ηθοποιούς σαν εμένα που δεν ήμασταν οι προβεβλημένοι πρωταγωνιστές, ούτε οι γνωστοί από την τηλεόραση, που πραγματικά πεταχτήκαμε στο νησί του ο καθένας με τους δαίμονες και τα πλάσματά του κι εκεί σιγά-σιγά έβρισκα το κουράγιο να προχωρώ, να μην κακιώσω, να μην πικρίσω, να συγχωρώ και να καταλαβαίνω, η ζωή έχει σκληρότερες, πολύ πιο άγριες καταστάσεις από αυτές, αντέχω, αφοσιώνομαι, παλεύω και τελικά συνεχίζω, υπάρχω, παίζω! Ας είναι στο νησί του Πρόσπερο, ας είναι στη φαντασία μου, όμως το ζω! Είμαι εδώ και είμαι ο ηθοποιός Φαίδων Καστρής και ναι θέλω να ερμηνεύσω κάποια στιγμή τον Πρόσπερο, στην Τρικυμία του Σαίξπηρ. Φυσικά, είμαι νέος ακόμη κι άλλα αγαπημένα ή και άγνωστά μου ακόμη πλάσματα ίσως με περιμένουν να τα συναντήσω αλλά κι εγώ θα περιμένω τον μέγα μύστη να με ξεναγήσει στο νησί του παρέα με τον Άριελ και τον Κάλιμπάν του.

Με ποια άλλην ιδιότητα –ξέχωρα από τη δική σας- θα θέλατε να είχατε εμπλακεί στο θέατρο;
Κάποια στιγμή έγραψα ένα θεατρικό έργο, με πρότειναν και για ένα βραβείο τότε, με ενθάρρυναν κι αρκετοί να γράψω, έγραψα άλλο ένα, το έσκισα και το πέταξα, το να γράψεις ένα έργο δεν σε κάνει συγγραφέα, σαν ηθοποιός έγραψα, αυτό συνειδητοποίησα, πως σαν ηθοποιός έκανα τα πάντα, δεν θα μπορούσα από χαρακτήρα να κάνω κάτι άλλο στο θέατρο, θα υπέφερα! Μια φορά έκανα τον βοηθό σκηνοθέτη και είπα ποτέ ξανά, έχω σκεφτεί αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια να σκηνοθετήσω, αλλά ούτε σαν σκηνοθέτη με βλέπω, σαν ηθοποιός θα σκηνοθετούσα, θα μπορούσα να συναντηθώ και να συνδημιουργήσω με συναδέλφους μου, να σκηνοθετήσω ναι, ίσως, μπορεί, θα δούμε.

Πώς βιώνετε τη θεατρική διαδικασία; Πώς προσεγγίζετε έναν ρόλο;
Κάθε φορά είναι σαν να ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή μου! Το θέατρο είναι ο άξονας της ζωής μου, όλα που ζω στηρίζονται και υποστηρίζονται από αυτόν τον άξονα μέσα μου. Ακόμη κι ο χρόνος που μπορώ να αντέξω χωρίς να βασανίζομαι που δεν παίζω έχει υπολογιστεί, μετά αρχίζουν οι κακώσεις. Όλα αυτά, βέβαια, μετά από τόσα χρόνια τα ξέρω. Ξέρω περίπου και πως λειτουργώ, πως δεν θα δεχτώ εύκολα να συμμετέχω σε κάτι, αν και είναι πολύ λίγες οι προτάσεις που μου κάνουν, δεν δέχομαι εύκολα, απορρίπτω προτάσεις και με μισθό εννοώ ενώ είμαι ένας φτωχός ηθοποιός, όμως πρέπει να υποστηρίξω τη ζωή μου, την διαδρομή μου, να με σεβαστώ, να μην υποκύψω στην ανάγκη και να προφυλαχθώ σε πονηρούς καιρούς, οπότε είμαι σε εγρήγορση, αφού δεν πάω εγώ και σίγουρα δεν θα έρθει το βουνό έχω να με φροντίσω, να δημιουργήσω τις περιστάσεις, κινώντας γη και ουρανό για να μπω σε διαδικασία! Στη θεατρική διαδικασία είμαι όλος χαρά, ανοιχτός και εργατικός, βυθίζομαι, ταξιδεύω, σηκώνω κάθε πετραδάκι στο βυθό, συνδιαλέγομαι, δεν είμαι της ασκητικής… δεν πιστεύω σε μεθόδους διάφορες και συστήματα κι άλλες αιρέσεις που λέω… Ωχ- λέω συχνά- αρχίσατε τα αιρετικά, τα αντέχω όμως όλα, αν διαισθάνομαι στον πυρήνα μιαν αλήθεια, δεν μπορώ τις θεωρίες και τις εγκεφαλικούρες, αν κι έχω περάσει από πολλά, πιστεύω πάντα στην αθωότητα των πραγμάτων, στη λειτουργία, στις συναντήσεις πολύ, αυτό που συμβαίνει στους ανθρώπους όταν είναι μαζί, στην ενέργεια που ανταλλάσσουν, στα συγκοινωνούντα δοχεία, στην ψυχή όπως την καταλαβαίνει κανείς και την ερμηνεύει την λέξη ψυχή. Ο ρόλος, ο ρόλος είναι μια νέα σχέση, ένας πρώτος έρωτας, πας στο ραντεβού, είναι εκεί κι αυτός, υπάρχει μια σπίθα στην αρχή, ένας έρωτας γεννιέται, αλλά ποιος είναι αυτός; Εσύ είσαι ο ηθοποιός, αυτός ποιος είναι; Το ένστικτο και η εμπειρία βοηθάνε λίγο, από την πρώτη ανάγνωση σου δίνουν μια αίσθηση, μπορεί και λάθος, συχνά όμως σωστή, αλλά αυτό δεν είναι τίποτε σε σχέση με τη δουλειά που έχεις μπροστά σου. Μελετάω πολύ το έργο, όχι τόσο τον ρόλο, πιο πολύ στοχάζομαι πάνω στον ρόλο, αφήνω για παρακάτω τις λέξεις, τα λόγια του, εννοείται ακούω και παίρνω κατεύθυνση από τον σκηνοθέτη μου, στο γενικότερο όραμά του για την παράσταση, όμως αφήνω τον ρόλο να δημιουργηθεί στο σώμα μου, στις σχέσεις μου με τους άλλους, σε πράγματα που ακόμη δεν καταλαβαίνω, δεν βιάζω και δεν βιάζομαι, θα έρθει η στιγμή που κάθε τι θα πάρει με ακρίβεια τη θέση και το νόημά του, αυτά όλα βέβαια στην πρόβα, στην πρόβα γίνονται όλα, στο σπίτι έρευνα, σκέψη, στοχασμός, μελέτη, να καταλάβω, μου λένε έπαιξες καλά κι εγώ απαντώ: μα είχα καταλάβει.

Ποια στοιχεία συμβάλουν στην καλλιτεχνική επιτυχία μιας παράστασης;
Όταν το 2011 μου πρότειναν τον ρόλο της Μαρί-Πιερ, στον μονόλογο Την Τρίτη στο σούπερ-μάρκετ του Εμ. Νταρλέ, αφού είχα εξετάσει την πρόταση από κάθε πλευρά, σκηνοθέτης, θέατρο, έργο, παραγωγή, όλα αυτά ήταν πολύ καλά, το μόνο που με τρόμαζε ήταν το «φουστάνι» το να γίνω η «αυτή καθεαυτή» η ηρωίδα. Φοβόμουν το μασκέ, το καρναβαλικό της μεταμφίεσης, τον κίνδυνο να χαθεί η ουσία πίσω από τον ίδιο τον χλευασμό μιας εμφάνισης που ήταν και θέμα του έργου. Έβαλα όλες τις αντιστάσεις μου στην πρόβα, δούλεψα πάνω στους φόβους μου και κέρδισα ένα στοίχημα υποκριτικά τότε, ήταν μια ας πούμε καλλιτεχνική επιτυχία. Σήμερα θα έλεγα όχι, δεν θα το κάνω, το έχω σκεφτεί πολλές φορές να επαναλάβω την παράσταση γιατί ήταν και είναι πολύ αγαπημένος ρόλος, αλλά σήμερα είναι σχεδόν θεατρική μόδα, αυτό που το 2011 ήταν κάτι τολμηρό για μένα, να ενσαρκώσω την Μαρί-Πιερ, σήμερα είναι από τα πιο συνηθισμένα θεατρικά μοτίβα -παντού βλέπεις αγόρια με φουστάνι, είτε κλασικά είτε μεταμοντέρνα, με γούστο και χωρίς γούστο δεν είναι εκεί το θέμα, έτσι κι αλλιώς μου αρέσουν, αυτό που θέλω να πω είναι πως αφουγκράζεσαι τη στιγμή, την εποχή, αλλιώς ακολουθείς την πεπατημένη μιας ίσως καλλιτεχνικής στην εποχή της, αλλά εμπορικής πλέον σαν επιλογή σου, γιατί αυτό έχει ήδη γίνει. Άρα πας προς αυτό λόγω της απήχησης που είχε, ίσως αυτή είναι η διαφορά για μένα μεταξύ καλλιτεχνικής κι εμπορικής επιλογής, το ρίσκο, αν ο στόχος είναι μια επιτυχία που λοξοκοιτάζει στο ταμείο, σε ένα όσο γίνεται πιο σίγουρο κι αποτελεσματικό ταμείο και δεν είναι κακό το ταμείο, χωρίς ταμείο δεν υπάρχει ούτε το καλλιτεχνικό, αλλά να μην είναι το ταμείο που αποφασίζει, με τους δικούς του κανόνες την δημιουργία. Τώρα σε αυτό που λέμε και δεν ξέρω πραγματικά τι εννοούμε, καλλιτεχνική επιτυχία, νομίζω αν υπάρχουν οι προδιαγραφές, όλα αυτά που αναγνωρίζουμε σαν προϋποθέσεις, σημαντικότερο όλων για μένα είναι αυτό που πραγματικά συμβαίνει επί σκηνής, ας είναι εκπληκτική η δουλειά που έγινε, ας είναι μια πολύ σπουδαία παράσταση, το τι συμβαίνει πραγματικά στη σκηνή, πως νιώθουν οι ηθοποιοί μεταξύ τους και μέσα τους, πως σχετίζονται κι επικοινωνούν και κάνουν κοινωνό τους την πλατεία, τον κόσμο, τους θεατές… αυτό νομίζω κάνει την καλλιτεχνική επιτυχία! Τότε συμβαίνει το θαύμα, γι’ αυτό και συχνά σπουδαίοι σκηνοθέτες ή ηθοποιοί που έχουν το ταλέντο να συσπειρώνουν γύρω τους ομάδες καλλιτεχνών ξεχωρίζουν. Αυτό γινόταν πάντοτε.

Αλήθεια, για ποιους λόγους πιστεύετε πως ο άνθρωπος παρακολουθεί θέατρο στις μέρες μας;
Η εποχή νοσεί, ο κόσμος υποφέρει και το θέατρο ανέκαθεν ήταν θεραπευτικό, ο άνθρωπος έχει ανάγκη σήμερα την επαφή με τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο με την τέχνη και το θέατρο έρχεται να γλυκάνει, να μερώσει τους φόβους, να του εξηγήσει ξανά και ξανά τα πως και τα γιατί της ανθρώπινης περιπέτειας. Νομίζω πως ο κόσμος βγήκε από τις μισοπεθαμένες τηλεοράσεις του -όλο επαναλήψεις, παιχνίδια και μαγειρικές και σόου αναζήτησης ταλέντων μιας χρήσης- πήρε τους δρόμους και ψάχνει να δει, να συγκινηθεί, να ξανανιώσει το ανθρώπινο. Όλα αυτά τα βρίσκει ή τα αποζητά σήμερα στο θέατρο, μαζί και τα παλιά -να ξεχαστεί και να γελάσει. Υπάρχει μια λυτρωτική στροφή, από την τέχνη για την τέχνη, από τα ελιτίστικα θεάματα και τις πειραματικές αναζητήσεις. Το κοινό σήμερα θέλει τον άνθρωπο, θέλει το έργο, θέλει, ας πούμε, το φάρμακο. Το θέατρο μπορεί να γιατρέψει τις πληγές και μαζί και τις δικές του. Είναι πολύ συγκινητικό αυτό που συμβαίνει… το θέατρο να είναι η πρώτη επιλογή ψυχαγωγίας, το αποκούμπι σήμερα των ανθρώπων.

Ποια είναι τα καλλιτεχνικά σας σχέδια για την τρέχουσα θεατρική περίοδο;
Μόλις ολοκληρώθηκε με επιτυχία ο πρώτος κύκλος της ΣΟΦΙΑΣ στην Οικία Κατακουζηνού. Ένα έργο του Ιγνάθιο Γκαρθία Μάι, σε μετάφραση της Μαρίας Χατζηεμμανουήλ και σε σκηνοθεσία του Λεωνίδα Παπαδόπουλου, μονόλογος πάνω στη ζωή της βασίλισσας Σοφίας της Ισπανίας, που ερμηνεύω εγώ. Ξεκινήσαμε την 1η Οκτώβρη και με αρκετές παρατάσεις φτάσαμε στην τελευταία μας, στην Οικία Κατακουζηνού, στις αρχές Ιανουαρίου του ’18. Νιώθω ευγνώμων για όλο αυτό που έζησα με το πλάσμα της Σοφίας και ζω, ευγνώμων στους συνεργάτες μου και τον κόσμο, τους φίλους κι όλους που γνωρίζουν και υποστηρίζουν τον καλλιτεχνικό μου αγώνα, είναι μεγάλη η τιμή και η χαρά. Τώρα είμαστε μπροστά στο δεύτερο στόχο μας, να ταξιδέψουμε την ΣΟΦΙΑ σε σπίτια-μουσεία, παλιούς ναούς, χώρους φιλόξενους σε φαντάσματα. Το πλάσμα που ερμηνεύω είναι ένα φάντασμα, μια εσωτερική μορφή, ένας αόρατος φίλος στο μυαλό της βασίλισσας, την ακολουθεί στο παλάτι της μνήμης, στους λαβύρινθους που η ίδια κυνηγά τα φαντάσματά της, την ενσαρκώνει κάποιες στιγμές την ίδια αλλά και την μητέρα της, την Φρειδερίκη, τον Παύλο στο Τατόι, την νουθετεί και την πειράζει, την παρηγορεί και την αναζητά. Το πορτραίτο της ερημιάς, αυτός είναι ο δικός μου τίτλος για την παράσταση και με τον σκηνοθέτη μου κυρίως πάνω σε αυτό δουλέψαμε και αυτό πασχίσαμε να αναδείξουμε: την ερημιά του ανθρώπου, αυτής της γυναίκας. Αυτό αγάπησε κι ο κόσμος, μας έδωσε κι ένα βραβείο ήδη ερμηνείας το κοινό της Athens Voice, μεγάλη χαρά και τιμή, είμαι ευγνώμων για όλα. Τώρα, λοιπόν, 3 και 4 Φεβρουαρίου πάμε στη Θεσσαλονίκη στην Κάζα Μπιάνκα -άλλο ένα πανέμορφο σπίτι μουσείο. Μετά στην Κέρκυρα, την Πάτρα, την Ξάνθη κι άλλες πόλεις που ελπίζω θα προστεθούν στη διαδρομή με κατάληξη κι ευχή την επιστροφή της παράστασης στην Αθήνα. Αυτά είναι τα καλλιτεχνικά μου σχέδια για τώρα. Δεν είμαι και για πολλά, ήδη ένα παράλληλο σχέδιο, πρόταση που είχα για φέτος το ανέβαλα κι άλλα τα αρνήθηκα. Είμαι όλος ένα σύμπαν για την Σοφία που παίζω, για το πλάσμα που με κατοικεί, δεν έχω χώρο… έτσι λειτουργώ, δεν ξέρω άλλον τρόπο, έτσι αναπνέω στο θέατρο.

Advertisements

About Δημήτρης Φοινίτσης

Ο Δημήτρης Φοινίτσης γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης από μικρασιατική οικογένεια. Σπούδασε στο μεταπτυχιακό τμήμα Δημιουργικής Γραφής της Παιδαγωγικής Σχολής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (διπλωματική εργασία στο Θεατρικό Έργο), στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (κατεύθυνση Θεατρολογίας με διπλωματική εργασία στη Σκηνοθεσία), στο Scuola di Lettere e Filosofia - Universita degli Studi di Genova, στη Δραματική Σχολή Αθηνών, στην Ανωτέρα Σχολή Δραματικής Τέχνης «Θεμέλιο» και στη Σχολή Δημοσιογραφίας «ΑΝΤ1». Έχει γράψει θεατρικά έργα, διηγήματα και παραμύθια. Εργάστηκε επί σειρά ετών στον έντυπο και τον ηλεκτρονικό Τύπο των Αθηνών και της περιφέρειας ως κριτικός θεάτρου, πολιτιστικός συντάκτης, εκφωνητής ειδήσεων, ραδιοφωνικός παραγωγός κ.α. Μετά από συνεργασίες στις κρατικές σκηνές και το ελεύθερο θέατρο ως ηθοποιός αποφάσισε να στραφεί –καλλιτεχνικά- στη σκηνοθεσία. Δημιουργός και σκηνοθέτης της «Ομάδας Παραστατικών Τεχνών προΤΑΣΗ», έχει ανεβάσει κλασσικά και σύγχρονα έργα σε, κυρίως, μη θεατρικούς χώρους. / d.finitsis@gmail.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: